Dieta przeciwzapalna: co jeść, czego unikać wg 8 badań

Czy to, co jesz, może podkręcać przewlekły stan zapalny w Twoim organizmie – ten sam, który wiąże się z otyłością, cukrzycą i chorobami serca? Tak – i to nie teoria. Umbrella review z Deakin University, który zestawił 15 meta-analiz obejmujących ponad 4,3 miliona osób, wykazał że prozapalna dieta ma związek z 71% badanych chorób przewlekłych [1]. Zestawiliśmy 8 badań z 6 krajów, żeby pokazać jak wygląda dieta przeciwzapalna, co jeść, czego unikać – i jakie ma efekty mierzalne we krwi.

Co to jest dieta przeciwzapalna i dlaczego ma znaczenie

Dieta przeciwzapalna to wzorzec żywienia oparty na produktach, które obniżają poziom markerów zapalnych we krwi – CRP, interleukiny-6, tnf-alfa. To nie chwilowa moda, a podejście potwierdzone przez dziesiątki randomizowanych badań klinicznych.

Przewlekły stan zapalny niskiego stopnia (ang. low-grade chronic inflammation) to cichy proces – nie boli, nie daje gorączki, ale przez lata uszkadza naczynia krwionośne, zakłóca metabolizm insuliny i sprzyja gromadzeniu tkanki tłuszczowej wisceralnej. Badania z krwi mogą go wykryć: podwyższone CRP (białko C-reaktywne), IL-6 (interleukina 6) czy tnf-α (czynnik martwicy nowotworów) to markery, które lekarze sprawdzają coraz częściej.

Obserwacja ponad 4,3 miliona osób w 15 meta-analizach – zestawionych przez zespół prof. Wolfganga Marxa z Food & Mood Centre na Deakin University w Australii – wykazała, że prozapalna dieta jest związana z 27 z 38 badanych chorób przewlekłych. Najsilniejsze dowody dotyczą zawału serca (klasa I – convincing evidence), a także śmiertelności ogólnej i nowotworów jelita grubego, trzustki, płuc i jamy ustnej (klasa II – highly suggestive) [1].

Przekładając na język codzienny: to, co jesz przez lata, albo podsyca stan zapalny (fast food, cukier, przetworzone mięso, tłuszcze trans), albo go tłumi (warzywa, owoce, ryby, oliwa, orzechy). Dieta przeciwzapalna to świadomy wybór tej drugiej opcji.

Mechanizm jest biologicznie prosty: produkty prozapalne aktywują szlak NF-κB w komórkach – główny „przełącznik” stanu zapalnego. NF-κB włącza produkcję cytokin zapalnych (IL-6, tnf-α, IL-1β), które trafiają do krwi i uszkadzają śródbłonek naczyń, zakłócają działanie insuliny i stymulują gromadzenie tłuszczu wisceralnego. Produkty przeciwzapalne (omega-3, polifenole, błonnik) hamują NF-κB – zmniejszając produkcję tych samych cytokin.

Jakie produkty mają działanie przeciwzapalne – dane z badań

Badania na tysiącach osób potwierdzają: tłuste ryby, warzywa liściaste, owoce jagodowe, oliwa z oliwek, orzechy i pełne ziarna to produkty, które mierzalnie obniżają markery zapalne we krwi.

Wyniki opublikowane w Nutrition Reviews (2025) na podstawie 33 randomizowanych badań na 3476 osobach potwierdzają, że dieta oparta na tych produktach – wzorzec śródziemnomorski – znacząco obniża hs-CRP (wysoczułe białko C-reaktywne), interleukinę-6 i IL-17 w porównaniu z dietą kontrolną [2]. Efekt był szczególnie silny u osób poniżej 60. roku życia.

Przegląd 22 randomizowanych badań klinicznych prowadzony przez zespół z German Institute of Human Nutrition w Poczdamie dostarczył konkretnych liczb. Dieta śródziemnomorska obniżyła IL-6 o 1,07 pg/mL, IL-1β o 0,46 pg/mL, a CRP o 1,00 mg/L. Dla porównania – dieta DASH i dieta wegetariańska nie wykazały istotnych statystycznie efektów na te markery [3].

To ważne rozróżnienie: nie każda „zdrowa dieta” działa przeciwzapalnie. Dieta śródziemnomorska wyróżnia się na tle innych wzorców żywieniowych dlatego, że łączy kilka silnych składników przeciwzapalnych jednocześnie – omega-3 z ryb, polifenole z warzyw i owoców, jednonienasycone kwasy tłuszczowe z oliwy.

Lista produktów przeciwzapalnych

Czego unikać na diecie przeciwzapalnej

Produkty prozapalne to przetworzona żywność, cukier rafinowany, tłuszcze trans, alkohol w nadmiarze i czerwone mięso przetworzone. Im wyższy wskaźnik dii (Dietary Inflammatory Index), tym większe ryzyko chorób metabolicznych.

Naukowcy z Zhejiang University w Chinach przeanalizowali 18 badań i wykazali, że osoby z najbardziej prozapalną dietą (wysoki dii) mają o 23% wyższe ryzyko zespołu metabolicznego (OR 1,23), o 15% wyższe ryzyko otyłości brzusznej, o 17% wyższe nadciśnienia, o 18% hiperglikemii i o 17% hipertriglicerydemii [6].

Dla osoby z podwyższonym CRP to nie abstrakcyjna statystyka – to informacja, że codzienne wybory żywieniowe mają mierzalny wpływ na ryzyko cukrzycy typu 2, zawału serca i udaru. Warto zwrócić uwagę na rozmiar efektów: 23% wyższe ryzyko zespołu metabolicznego i 15% wyższe ryzyko otyłości brzusznej to nie marginalne różnice – na poziomie populacji przekłada się to na miliony dodatkowych przypadków chorób, które można było zapobiec zmianą diety.

Wskaźnik dii (Dietary Inflammatory Index) to narzędzie naukowe, które przypisuje punkty poszczególnym produktom na skali od prozapalnych do przeciwzapalnych. Im niższy dii (bardziej ujemny), tym bardziej przeciwzapalna dieta. Badania konsekwentnie pokazują: osoby z najniższym dii mają najniższe CRP, IL-6 i tnf-α we krwi [1][6].

Lista produktów prozapalnych

Czy dieta przeciwzapalna pomaga schudnąć

Dieta przeciwzapalna nie jest dietą odchudzającą w klasycznym sensie – ale badania pokazują, że łącząc ją z deficytem kalorycznym, uzyskuje się jednoczesną redukcję masy ciała, tłuszczu wisceralnego i markerów zapalnych.

Z kolei badacze z University of Rijeka w Chorwacji przeprowadzili 24-tygodniowe badanie na 81 osobach z nadwagą i otyłością (średni wiek 43 lata). Uczestnicy stosowali dietę przeciwzapalną z ograniczeniem kalorycznym. Wynik: istotna redukcja masy ciała, tkanki tłuszczowej wisceralnej oraz poprawa markerów kardiometabolicznych i zapalnych – hs-CRP, IL-6 i tnf-α [7].

To ma sens biologiczny: tkanka tłuszczowa (szczególnie wisceralna) jest aktywnym organem produkującym cytokiny prozapalne. Im więcej tłuszczu wisceralnego, tym wyższy CRP i IL-6. Schudnięcie obniża stany zapalne – a dieta przeciwzapalna dodatkowo wzmacnia ten efekt.

Połączenie jest więc podwójne: dieta przeciwzapalna zmniejsza stan zapalny bezpośrednio (przez składniki odżywcze) i pośrednio (przez ułatwienie utraty tłuszczu wisceralnego). Więcej o deficycie kalorycznym przeczytasz w artykule o deficycie kalorycznym.

Dane z badania Jovanović i zespołu z University of Rijeka są szczególnie cenne, bo pokazują że dieta przeciwzapalna z deficytem kalorycznym obniża jednocześnie: masę ciała, tkankę tłuszczową wisceralną, hs-CRP, IL-6 i tnf-α [7]. To rzadkość – wiele diet odchudzających obniża wagę, ale nie zawsze poprawia markery zapalne. Dieta przeciwzapalna robi jedno i drugie.

Praktyczna implikacja: jeśli chcesz schudnąć i obniżyć stany zapalne – nie potrzebujesz dwóch osobnych diet. Wystarczy dieta przeciwzapalna z umiarkowanym deficytem kalorycznym (300-500 kcal poniżej TDEE). Tracisz tłuszcz i jednocześnie obniżasz markery zapalne – podwójny zysk z jednej strategii.

Omega-3 a stany zapalne – umbrella review 32 meta-analiz

Omega-3 (EPA i DHA) działają na kilku poziomach: hamują produkcję prozapalnych eikozanoidów z kwasu arachidonowego, aktywują przeciwzapalne resolviny i protektyny, i zmniejszają ekspresję genów zapalnych przez receptor ppar-γ.

Proporcja omega-6 do omega-3

Typowa polska dieta dostarcza omega-6 do omega-3 w proporcji 15-20:1. Badania wskazują, że proporcja 2-4:1 jest powiązana z niższym stanem zapalnym. Jak to osiągnąć: mniej oleju słonecznikowego i sojowego (omega-6), więcej oliwy (jednonienasycone), ryb i orzechów włoskich (omega-3). Nie chodzi o eliminację omega-6 – są potrzebne – ale o przywrócenie równowagi.

Dieta przeciwzapalna – co konkretnie obniża we krwi

Badania dostarczają konkretnych liczb: dieta typu śródziemnomorskiego obniża IL-6 o ponad 1 pg/mL, IL-1β o 0,46 pg/mL i CRP o 1 mg/L. Efekt dotyczy aż 13 różnych markerów zapalnych.

Porównanie wyników z 20 randomizowanych badań klinicznych przez zespół z Flinders University w Australii pokazuje skalę efektu. Dieta śródziemnomorska daje „klinicznie istotne różnice” w 13 markerach zapalnych jednocześnie: interleukinach (-1α, -1β, -4, -5, -6, -7, -8, -10, -18), interferonie gamma, czynniku martwicy nowotworów alfa, CRP i hs-CRP [4].

Dla porównania: typowe leki przeciwzapalne (np. ibuprofen) działają na 1-2 szlaki zapalne. Dieta przeciwzapalna działa na kilkanaście jednocześnie – wolniej, ale szerzej. Oczywiście nie zastępuje leków w ostrych stanach zapalnych, ale jako strategia długoterminowa jest jednym z najsilniejszych narzędzi prewencyjnych, jakie masz do dyspozycji.

Warto dodać kontekst: obniżenie CRP o 1 mg/L to różnica między „podwyższonym” a „umiarkowanym” ryzykiem sercowo-naczyniowym wg American Heart Association. Dieta śródziemnomorska osiąga ten efekt w ciągu kilku miesięcy – bez leków, bez skutków ubocznych, za cenę zmiany nawyków żywieniowych [3].

Zespół prof. Hullandera z Sahlgrenska Academy na University of Gothenburg w Szwecji przetestował konkretną dietę przeciwzapalną (tłuste ryby, pełne ziarna, owoce, orzechy, jagody) w badaniu crossover na 50 pacjentach z reumatoidalnym zapaleniem stawów. Po 10 tygodniach u osób stosujących się do diety spadło OB (odczyn Biernackiego) o 5,49 punktów, a chemokiny CXCL1, CXCL5 i CXCL6 obniżyły się istotnie [8].

To badanie jest szczególnie wartościowe, bo podaje dokładny skład diety która zadziałała: ryby 3+ razy w tygodniu, pełne ziarna zamiast białych, 5+ porcji warzyw i owoców dziennie, orzechy codziennie, jagody kilka razy w tygodniu. Co istotne – efekt występował tylko u osób, które rzeczywiście się stosowały do zaleceń (29 z 50 uczestników). U osób z niską adherencją efekty były nieistotne statystycznie – co potwierdza, że dieta przeciwzapalna działa, ale wymaga konsekwencji.

Zestawiając dane z obu badań (Koelman [3] i Hulander [8]): dieta śródziemnomorska obniża CRP o 1 mg/L, IL-6 o 1,07 pg/mL, IL-1β o 0,46 pg/mL i wpływa na co najmniej 13 markerów zapalnych. To nie jest efekt placebo – to mierzalne zmiany biochemiczne we krwi, potwierdzane laboratoryjnie w dziesiątkach niezależnych badań z różnych instytucji na różnych kontynentach.

Jak wdrożyć dietę przeciwzapalną – plan 4 tygodni

Nie musisz zmieniać całego jadłospisu naraz. Badania pokazują, że efekty na markery zapalne pojawiają się już po 10 tygodniach [8], ale stopniowe wdrażanie zmian przez 4 tygodnie zwiększa szanse na ich utrzymanie.

Tydzień 1: Zamiana tłuszczów

Tydzień 2: Więcej ryb morskich

Wprowadź tłuste ryby 2-3 razy w tygodniu. Łosoś pieczony, makrela w pomidorach, sardynki z puszki na chlebie żytnim – każda forma dostarcza EPA i DHA. Jedna porcja łososia (150 g) zawiera ok. 2,5 g omega-3 – wystarczająco na cały dzień. Umbrella review 32 meta-analiz potwierdza: omega-3 obniżają CRP o 0,40, tnf-α o 0,23 i IL-6 o 0,22 [5].

Tydzień 3: Kolorowe warzywa i jagody

Cel: 5 porcji warzyw i 2 porcje owoców dziennie. Stawiaj na kolor – im ciemniejszy, tym więcej polifenoli: borówki, szpinak, jarmuż, brokuły, buraki, papryka czerwona. Dodaj kurkumę (z pieprzem – piperyna zwiększa wchłanianie kurkuminy 20-krotnie) do zup, jajecznicy, koktajli.

Tydzień 4: Eliminacja prozapalnych

Zredukuj przetworzoną żywność: fast food, kiełbasy, słodycze, białe pieczywo, napoje gazowane. Nie musisz eliminować ich całkowicie od razu – zacznij od zamiany 80% posiłków na nieprzetworzone. Zamień białe pieczywo na żytnie, białą makę na kaszę, cukier na cynamon i owoce.

Po 4 tygodniach

Masz bazę diety przeciwzapalnej. Od tego momentu utrzymuj te zmiany jako nowy standard żywienia. Jeśli masz podwyższone CRP – poproś lekarza o kontrolne badanie po 3 miesiącach na nowej diecie. Meta-analiza 33 RCT wykazuje mierzalny spadek hs-CRP i IL-6 przy diecie śródziemnomorskiej [2].

Proporcje makroskładników na diecie przeciwzapalnej

Dieta przeciwzapalna nie ma sztywnych ram kalorycznych – jest oparta na jakości produktów. Ale orientacyjne proporcje makroskładników pomagają ułożyć jadłospis:

Wyższy udział tłuszczów niż w typowej diecie – ale to tłuszcze dobre: oliwa, orzechy, ryby. Właśnie wysoki udział jednonienasyconych i omega-3 kwasów tłuszczowych odpowiada za efekt przeciwzapalny. Niższy udział węglowodanów w porównaniu z typową polską dietą (~55-60%) – ale za to z pełnych ziaren i warzyw, nie z białego chleba i cukru.

Porównanie z innymi dietami odchudzającymi znajdziesz w artykule o diecie śródziemnomorskiej – która jest w zasadzie najlepiej przebadaną wersją diety przeciwzapalnej.

Przykładowy jadłospis diety przeciwzapalnej – 1 dzień

Ten jadłospis jest oparty na produktach, które w badaniach wykazały działanie przeciwzapalne [2][3][8]. Kalorie: ~1800-2000 kcal – dostosuj do swojego zapotrzebowania.

Śniadanie

Owsianka na mleku roślinnym (200 ml) z łyżką siemienia lnianego, garścią borówek, łyżeczką miodu i szczyptą cynamonu. Do tego zielona herbata.

Drugie śniadanie

Garść orzechów włoskich (30 g) + jabłko. Orzechy włoskie są jednym z najlepszych roślinnych źródeł omega-3 (ala).

Obiad

Pieczony łosoś (150 g) z kaszą gryczaną (150 g ugotowanej) i sałatką z rukoli, pomidorów, ogórka i awokado, polane oliwą extra virgin. To danie dostarcza EPA+DHA z łososia, jednonienasycone kwasy tłuszczowe z oliwy i awokado, witaminy K z rukoli.

Podwieczorek

Hummus z ciecierzycy (100 g) z warzywami do maczania: papryka, marchewka, seler naciowy. Ciecierzyca dostarcza białko roślinne i błonnik.

Kolacja

Zupa krem z brokułów i szpinaku z łyżką pestek dyni na wierzchu. Do tego kromka chleba żytniego z oliwą. Brokuły zawierają sulforafan – związek hamujący NF-κB, główny szlak zapalny w organizmie.

Ten jadłospis zawiera: 3 porcje warzyw, 2 porcje owoców, tłustą rybę, oliwę, orzechy, pełne ziarna, rośliny strączkowe i przyprawy przeciwzapalne. Dokładnie to, co w badaniach obniżało markery zapalne [8].

Dzień 2 – wariant wegetariański

Dzień 3 – szybki wariant

Śniadanie: 2 jajka na miękko + chleb żytni + awokado + pomidor. Lunch: Sardynki z puszki (w oliwie) na chlebie pełnoziarnistym z rukolą. Obiad: Makaron pełnoziarnisty z pesto z bazylii, orzechami pinii i grillowanymi warzywami. Kolacja: Jogurt grecki z orzechami, borówkami i cynamonem. Gotowanie od zera nie jest wymagane – sardynki z puszki dostarczają tyle samo omega-3 co świeże.

Dieta przeciwzapalna a choroby – dla kogo szczególnie

Dieta przeciwzapalna przynosi największe korzyści osobom z podwyższonymi markerami zapalnymi: z insulinoopornością, Hashimoto, PCOS, reumatoidalnym zapaleniem stawów i otyłością wisceralną.

Stan zapalny jest wspólnym mianownikiem wielu chorób metabolicznych. Meta-analiza z Zhejiang University [6] pokazuje, że prozapalna dieta zwiększa ryzyko zespołu metabolicznego o 23%. Odwracając logikę: dieta przeciwzapalna może to ryzyko obniżyć.

Dla osób z insulinoopornością: przewlekły stan zapalny upośledza sygnalizację insuliny. Obniżenie IL-6 i tnf-α przez dietę może poprawić wrażliwość na insulinę. Więcej w artykule o diecie przy insulinooporności.

Dla osób z Hashimoto: autoimmunologiczne zapalenie tarczycy jest napędzane przez cytokiny prozapalne. Dieta przeciwzapalna nie leczy Hashimoto, ale może zmniejszyć nasilenie objawów. Więcej w artykule o diecie przy Hashimoto.

Dla osób z otyłością wisceralną: tkanka tłuszczowa brzuszna produkuje cytokiny zapalne. Dieta przeciwzapalna z deficytem kalorycznym atakuje problem z dwóch stron – obniża stany zapalne dietą i redukuje ich źródło (tłuszcz wisceralny) [7]. Więcej o tłuszczu wisceralnym w artykule tłuszcz wisceralny vs podskórny.

Dla osób z PCOS (zespół policystycznych jajników): stan zapalny odgrywa rolę w insulinooporności i hiperandrogenizmie towarzyszącym PCOS. Dieta przeciwzapalna – szczególnie bogata w omega-3 i uboga w cukier rafinowany – może wspierać leczenie. Szczegóły w artykule o diecie przy PCOS.

Odpowiadamy na pytania czytelników

Czym różni się dieta przeciwzapalna od śródziemnomorskiej?

Niewiele. Dieta śródziemnomorska jest najlepiej przebadanym wzorcem przeciwzapalnym – meta-analiza 33 RCT potwierdza jej efekt na markery zapalne [2]. Dieta przeciwzapalna to szersze pojęcie obejmujące każdy wzorzec żywienia obniżający stany zapalne, ale w praktyce opiera się na tych samych filarach: ryby, oliwa, warzywa, owoce, pełne ziarna. Można powiedzieć, że dieta śródziemnomorska to najlepiej przebadana wersja diety przeciwzapalnej.

Jak długo stosować dietę przeciwzapalną?

To nie dieta na 2 tygodnie – to sposób odżywiania na stałe. Efekty na markery zapalne widoczne są już po 10 tygodniach [8], ale cofają się po powrocie do prozapalnej diety. Traktuj to jak długoterminowy styl życia, nie chwilową interwencję.

Czy dieta przeciwzapalna pomaga na Hashimoto?

Badania potwierdzają, że dieta śródziemnomorska obniża markery zapalne (CRP, IL-6, tnf-α) [2][4], a Hashimoto to choroba autoimmunologiczna napędzana stanem zapalnym. Bezpośrednich badań „dieta przeciwzapalna + Hashimoto” jest niewiele, ale logika i dane pośrednie wskazują na korzyści. Nie zastępuje to jednak leczenia hormonalnego lewotyroksyną.

Czy mogę jeść mięso na diecie przeciwzapalnej?

Tak – drób i chude mięso czerwone w umiarkowanych ilościach (2-3 razy w tygodniu) nie wykazują działania prozapalnego w badaniach. Problem stanowi mięso przetworzone (kiełbasa, boczek, hot-dogi) – to ono podnosi markery zapalne przez azotyny i AGEs powstające podczas obróbki termicznej.

Ile ryb jeść na diecie przeciwzapalnej?

Czy kawa jest przeciwzapalna?

Umiarkowane spożycie kawy (2-4 filiżanki dziennie) wykazuje efekt przeciwzapalny w badaniach obserwacyjnych – polifenole w kawie (kwas chlorogenowy) hamują NF-κB. Ale to efekt netto: kawa z dużą ilością cukru i bitą śmietaną jest prozapalna. Pij czarną lub z mlekiem, bez cukru.

Jak sprawdzić czy mam stan zapalny?

Poproś lekarza o badanie krwi: hs-CRP (wysoczułe białko C-reaktywne) to najprostszy marker. Wartość poniżej 1 mg/L = niskie ryzyko. 1-3 mg/L = umiarkowane. Powyżej 3 mg/L = podwyższone – warto interweniować dietą i stylem życia. IL-6 i tnf-α to bardziej specjalistyczne badania, zlecane rzadziej. Ważne: CRP powyżej 10 mg/L zwykle oznacza ostry stan zapalny (infekcja) – wtedy dieta to za mało, potrzebujesz lekarza.

Czy dieta przeciwzapalna ma skutki uboczne?

Nie w klasycznym sensie – to zdrowy wzorzec żywienia oparty na nieprzetworzonych produktach. Jedyna „trudność” to okres adaptacji: jeśli przechodzisz z diety prozapalnej (dużo cukru, fast food), pierwsze 1-2 tygodnie mogą wiązać się z nieco niższą energią i większym głodem. Potem organizm się adaptuje. Osoby z chorobami przewlekłymi powinny skonsultować zmianę diety z lekarzem – szczególnie jeśli przyjmują leki na cukrzycę (dieta może zmienić zapotrzebowanie na insulinę) lub leki rozrzedzające krew (omega-3 mają łagodny efekt antyagregacyjny).

Jakie przyprawy są najlepsze na stan zapalny?

Kurkuma jest najlepiej przebadana – kurkumina hamuje szlak NF-κB, główny „włącznik” stanu zapalnego. Zawsze łącz z pieprzem (piperyna zwiększa wchłanianie kurkuminy 20-krotnie) i tłuszczem (kurkumina jest rozpuszczalna w tłuszczach). Imbir zawiera gingerole o podobnym mechanizmie. Cynamon, czosnek, oregano i rozmaryn również wykazują właściwości przeciwzapalne w badaniach in vitro – choć dowody z badań klinicznych na ludziach są słabsze niż dla kurkumy i omega-3.

Źródła

1. [1] Marx W et al. „The Dietary Inflammatory Index and Human Health: An Umbrella Review of Meta-Analyses of Observational Studies.” Advances in Nutrition, 2021;12(5):1681-1690. PMC8483957 – pełny tekst (Deakin University)
2. [2] Keshani M et al. „Mediterranean Diet Reduces Inflammation in Adults: A Systematic Review and Meta-analysis of Randomized Controlled Trials.” Nutrition Reviews, 2025. doi.org/10.1093/nutrit/nuaf213
3. [3] Koelman L, Rodrigues CE, Aleksandrova K. „Effects of Dietary Patterns on Biomarkers of Inflammation and Immune Responses: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials.” Advances in Nutrition, 2022;13(1):101-115. PMC8803482 – pełny tekst (German Institute of Human Nutrition Potsdam-Rehbrücke)
4. [4] Mukherjee MS et al. „Effect of anti-inflammatory diets on inflammation markers in adult human populations: a systematic review of randomized controlled trials.” Nutrition Reviews, 2022;81(1):55-74. doi.org/10.1093/nutrit/nuac045
5. [5] Kavyani Z et al. „Efficacy of the omega-3 fatty acids supplementation on inflammatory biomarkers: An umbrella meta-analysis.” International Immunopharmacology, 2022;111:109104. doi.org/10.1016/j.intimp.2022.109104
6. [6] Yi Q et al. „Associations of dietary inflammatory index with metabolic syndrome and its components: a systematic review and meta-analysis.” Public Health Nutrition, 2021;24(16):5463-5470. PMC10195344 – pełny tekst
7. [7] Kenđel Jovanović G et al. „The Efficacy of an Energy-Restricted Anti-Inflammatory Diet for the Management of Obesity in Younger Adults.” Nutrients, 2020;12(11):3583. PMC7700374 – pełny tekst (University of Rijeka)
8. [8] Hulander E et al. „Proposed Anti-Inflammatory Diet Reduces Inflammation in Compliant, Weight-Stable Patients with Rheumatoid Arthritis in a Randomized Controlled Crossover Trial.” The Journal of Nutrition, 2021;151(12):3856-3864. PMC8643575 – pełny tekst (University of Gothenburg)